Angst regeert

Het vrije woord sterft in de eerste week van het nieuwe jaar een gewelddadige dood in het hart van Parijs. De voltallige pers staat op haar achterste benen, er worden cartoons van Charlie Hebdo doorgeplaatst in de ochtendkranten. Ieder redactioneel commentaar fulmineert over de nietsontziende aanslag en over het bewaken van de vrijheid van meningsuiting. Maar als straks de stille tochten zijn geweest, wat blijft er dan nog? Durft een cartoonist nog een scherpe tekening in te leveren bij zijn redactie, ook als die een religieuze insteek heeft? En durft die redactie zo'n tekening nog te plaatsen? Of vermijden we bepaalde thema's liever, onder het mom dat we niet onnodig kwetsend hoeven te zijn? Nu is er de veilige deken van het collectief protest, maar straks is het weer aan iedere redacteur of tekenaar om zelf te kiezen voor een scherpe of een veilige koers.
Hoe zeer nu ook benadrukt wordt dat we ons niet moeten laten leiden door angst en gevoelens in de onderbuik, in de praktijk passen we ons aan. Meer beveiliging, meer regels, meer toegangspoortjes, meer controles. En ook, bewust of onbewust, een voorzichtiger koers. Satire moet, maar laten we het dáár maar niet over hebben.
Het FD schrijft op haar sobere voorpagina '...we zullen ons moeten realiseren dat te verregaande maatregelen om onze vrijheid te beschermen diezelfde vrijheid juist ernstig kunnen beperken'. Dat is al lang het geval. Ooit, nog niet eens zo lang geleden, bracht je een vergeten tas op het station gewoon naar het Bureau gevonden voorwerpen. Nu wordt datzelfde station hermetisch afgezet en belt de beveiliging met de explosieven opruimingsdienst. Wie in een vliegtuig wil stappen of een bezoek aan de Tweede Kamer wil brengen, moet zijn schoenen en zijn riem afdoen en al zijn bezittingen in bakjes door een scanner duwen. Een beschamende procedure. Flesjes water en andere vloeistoffen uit je handbagage worden genadeloos weggegooid en een nagelknipper komt niet door de controle. Zo diep zijn we al gezonken. Angst regeert.
Ik ben geen held, ik klim niet op de barricaden. Maar ik vrees voor de toekomst van onze democratie en voor de toekomst van mijn kinderen. Hoe ziet hun wereld er uit als ik al lang tot stof ben vergaan? Ik maak me weinig illusies: wij passen ons aan, verscherpen onze regels en leven ondertussen steeds meer in angst. Angst om ons uit te spreken, angst om dingen op te schrijven, angst om grote evenementen te bezoeken, angst om vrij te zijn. De terroristen hebben al gewonnen. La liberté d'expression, elle est mort. 

Zinnen van 2014

Facebook en Google+ doen het ongevraagd voor je: je eigen jaaroverzicht maken. Hun slimme algoritmes combineren je best bekeken en gewaardeerde berichten en maken die tot 'het jaar van...'. Op Google+ betekende dat een jaaroverzicht gebaseerd op één week vakantie aan de Turkse Rivièra, want meer had ik daar niet gepost dit jaar. En Facebook had last van het tijdsverschil tussen Breukelen en Silicon Valley, waardoor enkele geliefden opeens een dag te vroeg jarig waren. Zo slim zijn die algoritmes dus ook weer niet. Niet iedereen is even blij met die ongevraagde jaaroverzichten trouwens, maar goed.
De vele terugblikken op 2014 maken duidelijk dat we een moeizaam jaar achter de rug hebben. Neerstortende vliegtuigen, fanatieke koppensnellers in het Midden-Oosten, een Russische leider die al te zeer terugverlangt naar de dagen van de Sovjet Unie, enge virussen in Afrika, politiegeweld in de VS, zinkende en brandende veerboten en ga zo maar door. Het was ook  het warmste jaar uit onze geschiedenis. Zonaanbidders vinden dat wellicht goed nieuws, maar volgens mij is het eigenlijk het zorgwekkendste bericht van het hele jaar. En wij hadden er weinig lol van: tijdens onze beide vakanties goot het van de regen.
Als alternatief voor dat obligate verjaardagenlijstje van Facebook nog even een eigen terugblik op een paar relevante zinnen uit  2014:

Geslaagd! Twee oudste dochters die hun middelbare school afmaken, diploma's ophalen en beginnen aan een opleiding die ze een nuttige plek in deze samenleving moet bezorgen. Met de vergrijzing in het achterhoofd is er hopelijk ook in de toekomst behoefte aan schoonheidsspecialistes en voedingsdeskundigen. Ik ben blij en trots. Ook op mijn ouders, dit jaar zomaar zestig jaar getrouwd. Al die jaren lief en leed gedeeld, steeds brozer maar nog steeds gek op elkaar.
Mannen van de rekening. Persoonlijk lichtpuntje te midden van de perfect storm rondom het beroep waar ik als communicatieadviseur dagelijks mee bezig ben: de berg kritische media-aandacht voor accountants levert een interview plus voorpagina op van een communicatievakblad. De cover halen van een tijdschrift kan van mijn lijstje 'to do in life'.
Getting better with age. Whisky en kaas wellicht. Maar een duim die op een ochtend zomaar vastzit, een rug die sinds een vakantie in Turkije zeer doet, overgewicht en een matige conditie: het lijf wordt er niet jonger op. Tijd voor stevig onderhoud in het nieuwe jaar. Maar dat voornemen heeft u vast ook.
Tomorrow, it will be sunny. Yeah right, leugenaars. Tien van de veertien dagen regen aan het meer van Lugano in Italië was niet afgesproken; dan is zo'n appartement ineens te klein. Gelukkig is er een onvermoeibaar één-vrouws-entertainmentteam om de kinderen toch een mooie vakantie te bezorgen: onze redder heet Melissa Heruer. Negen weken in je eentje een half vakantiepark moeten vermaken, als je negentien jaar oud bent. En dat tijdens de natste zomer in honderd jaar. Doe het maar na.
Te koop. Je prachtig ronkende Alfa Romeo moeten wegdoen om plaats te maken voor een driecilinder dreumes die in de praktijk vooral door je dochter wordt bereden: dieptepuntje 2014 voor deze petrolhead. Na vijf Italiaanse schonen op rij is het eco wat de klok slaat. En een auto delen werkt toch iets anders dan gedacht. Ik zit opeens weer in de trein. En ondertussen erg vaak op AutoScout.
We will never know. Ook Nederlanders kunnen speechen, dat blijkt maar weer. Schreef Timmermans die historische regels echt zelf, of schakelde hij toch vakkundige hulptroepen in? We will never know. Ondertussen bewaar ik mooie herinneringen aan een bijeenkomst met collega-speechschrijvers in Oxford; de gezamenlijke avond op een studentenkamer in Trinity College was om in te lijsten.
Look up. Geleefd worden door de iPhone, dat mag minder in het komende jaar. Belangrijkste voornemen voor 2015 en tegelijk het moeilijkste. Maar dit filmpje stond niet voor niks in de top tien van YouTube afgelopen jaar.

Turks water

De jonge vrouwelijke piloot gaat wat stevig op de rem staan, maar zet de Boeing 737 van Cor en Don verder zonder problemen aan de grond op de Polderbaan. We zijn weer thuis, na een week in een verwenoord aan de rand van Europa. Van de Turkse badplaats Side tot aan de Syrische grens is het nog zo'n achthonderdvijftig kilometer. Ik heb het vooraf toch maar even gecheckt en dagelijks het nieuws over de grensconflicten in de regio gelezen. Met de hele familie op vakantie gaan doe je liever naar een gezellige bestemming.

Mijn schoonvader bereikte dit jaar de pensioengerechtigde leeftijd, keek even in zijn portemonnee en besloot dat een weekje zon nog leuker is met alle nazaten, inclusief aanhang en kleinkinderen. Dus lagen we in de herfstvakantie met twintig mannen, vrouwen en kinderen op ligstoelen aan de zwembadrand, nippend aan een 'ultra all-inclusive' Mojito. De eerste dagen is het onbekommerd genieten van de zon. Maar het is oktober, de weersverandering zit ook in deze regio in de lucht. Na vier dagen strakblauw gaan op donderdag de sluizen open. Wat er normaal in een hele maand kan vallen, valt nu in minder dan een etmaal. Hotelkamers op de begane grond lopen onder, net als de game- en bowlingkelder in het hoofdgebouw van ons resort. Gelukkig liggen onze kamers op een hogere etage.

De ergste regen valt als we net in een taxi onderweg zijn naar het historische centrum van Side. Met een ranzig doekje probeert de Turkse chauffeur de voorruit van zijn taxi enigszins transparant te houden, maar het uitzicht is door de overvloed aan water minimaal. Bijna ziet hij een langs de kant geparkeerde motorfiets over het hoofd. Hoofdschuddend stuurt hij de Fiat bestelauto door kniediep water richting onze bestemming. Bij het uitstappen worden we direct tot op onze huid nat. Ik realiseer me dat ik recent nog een artikel had gelezen waarin stond dat we op vakantie soms risico's nemen die we normaal graag vermijden. De eerdere rit die dag met een overbeladen Dolmusbus versterkt dat gevoel.

Na een drogere vrijdag doet de natuur op de laatste zaterdag extra zijn best om indruk te maken. Onweer, hagel, stortbuien. Het marmeren paleis aan het strand blijkt niet opgewassen tegen zoveel watergeweld: uit alle openingen sijpelt het regenwater. Overal staan bakken om lekkages op te vangen. Tussendoor werkt het personeel keihard om alle bezoekers toch een aangenaam verblijf te bieden, terwijl collega's hun best doen om het water buiten de deur te houden. 

Aan het eind van de middag is het ergste noodweer voorbij. De touringcar die ons 's avonds terugbrengt naar het vliegveld wordt niet meer noemenswaardig gehinderd door modderstromen of afgesloten wegen. Hij voert langs diverse nog veel grotere marmeren paleizen met neonverlichting, om passagiers op te halen. De resorts geven gezamenlijk steeds meer het gevoel dat de Turkse Rivièra een Disneyland voor zonaanbidders is. Waar je cocktails kunt drinken en ongelimiteerd kunt eten zonder zorgen over de rekening. En bij de naastgelegen bazaar Uggs kopen voor minder dan een vijfde van het bedrag waarvoor men in Nederland in de MediaMarkt met elkaar op de vuist gaat. 

Zolang president Erdogan vanuit zijn eigen nog veel grotere paleis het kalifaat buiten de deur weet te houden, is alleen de klimaatverandering voor de toeristenoorden hier een puntje van zorg. Ons resort gaat een week na vertrek enkele maanden dicht voor een reeds geplande renovatie. De waterbestendigheid is ongetwijfeld toegevoegd aan het to do-lijstje.